Bilgisayar Virüsleri Hakkında Kısa Bilgiler
* Virüs nedir? Nasıl bulaşır?
Bilgisayar virüsleri, çalıştığında bilgisayarınıza değişik sekillerde zarar
verebilen bilgisayar programlarıdır. Bu programlar (ya da virüs kodları) çalıştırıldığında
programlanma şekline göre bilgisayarınıza zarar vermeye başlar. Ayrıca, tüm
virüs kodları (bilinen adıyla virüsler) bir sistemde aktif hale geçirildikten
sonra çoğalma (bilgisayarınızdaki diğer dosyalara yayılma, ağ üzerinden diger
bilgisayarlara bulaşma vb gibi) özelliğine sahiptir.
Bilgisayar virüslerinin popüler bulaşma yollarından birisi "virüs kapmış
bilgisayar programları" dır. Bu durumda, virüs kodu bir bilgisayar programına
(söz gelimi, sık kullandığınız bir kelime işlemci ya da beğenerek oynadığınız
bir oyun programı) virüsü yazan (ya da yayan) kişi tarafindan eklenir. Böylece,
virüslü bu programları çalıştıran kullanıcıların bilgisayarları virüs kapabilirler.
Özellikle internet üzerinde dosya arşivlerinin ne kadar sık kullanıldığını
düşünürsek tehlikenin boyutlarını daha da iyi anlayabiliriz.
Virüslenmiş program çalıştırıldığında bilgisayar virüs kodu da, genellikle,
bilgisayarınızın hafızasına yerleşir ve potansiyel olarak zararlarına başlar.
Bazı virüsler, sabit diskinizin ya da disketlerinizin "boot sector"
denilen ve bilgisayar her açıldığında ilk bakılan yer olan kısmına yerleşir.
Bu durumda, bilgisayarınız her açıldığında "virüslenmiş" olarak
açılır. Benzer şekilde, kendini önemli sistem dosyalarının (MSDOS ve windows
için COMMAND.COM gibi) peşine kopyalayan virüsler de vardır.
* Kaç çeşit bilgisayar virüsü vardır?
Bilgisayar virüslerini, genel olarak 2 grupta toplamak mümkün:
- Dosyalara bulaşan virüsler
Bu gruba girenler, genellikle, kullanıcının çalıştırdığı programlara
bulaşır. Programların virüslenmesi iki yolla olur: Ya virüs kodu bilgisayarın
hafızasına yerleşmiştir ve her program çalıştırılışında o programa bulaşır;
ya da hafızaya yerleşmeden sadece "virüslü program her çalıştırılışında"
etkisini gösterebilir. Ancak, virüslerin çoğu kendini bilgisayarın hafızasına
yükler.
- Bilgisayarın sistem alanlarına bulaşan virüsler
Bu gruba giren virüsler ise, bilgisayarın ilk açıldığında kontrol ettiği
özel sistem alanlarına (boot sector) ve özel sistem dosyalarına (command.com
gibi) yerleşirler.
Bazi virüsler ise her iki şekilde de zarar verebilir.
Bazı virüsler, virüs arama programları tarafindan saptanmamak için bazı "gizlenme"
teknikleri kullanırlar (Stealth Virüsleri). Bazi tür virüsler ise, çalıştırıldığında
kendine benzer başka virüsler üretir (Polymorphic virüsler).
* Bilgisayar virüslerinin olasi zararları nelerdir?
Bilgisayar virüsleri,
Ekraniniza can sıkıcı mesajlar çıkararak çalışmanızı bölebilir/engelleyebilir.
Bilgisayarınızın hafızasını ve/veya disk alanını kullanarak bu kaynaklara
verimli olarak erişiminizi engelleyebilir.
Kullandığınız dosyaların içeriklerini bozabilir/silebilir.
Kullandığınız bilgisayar programlarını bozabilir, çalışmalarını yavaşlatabilir.
Sabit diskinizin tamamını ya da önemli dosyaların olduğu kısımlarını silebilir.
* Virüsler sadece PC'lere mi bulaşır?
Hayır, sadece PC'lere bulaşmaz; ancak en çok dos ve windows işletim sistemi
ile çalışan PC'lere bulaştığını söyleyebiliriz. Macintosh virüsleri de bir
hayli yaygındır. Unix işletim sistemi ile çalışan bilgisayarlarda virüs bulaşma
vakaları oldukça azdır.
* Virüsler nasıl bu kadar hızlı yayılıyor?
Eskiden en sık karşılaşılan yol, bir bilgisayardan diğerine "disket"
ile dosya aktarımı idi. Günümüzde ise, bilgisayar ağlarının oldukça yoğun
kullanılması, herkese açık (anonim) dosya arşivleri ve internet üzerindeki
popüler etkileşimli ortamlar (IRC, ICQ, Web gibi) virüslü programların yayılması
için oldukça uygun ortamlardır. Ayrıca, e-mail yoluyla gelen programların
kontrolsüz çalıştırılması da bir başka potansiyel tehlike olarak karşımızdadır.
* "Truva atı" (Trojan Horse) nedir?
Truva atı da aslında "virüs" ile eşdeğer. Tek farkı, ilk anda aldığınız
programın yararlı birşeyler yaptığını sanıyorsunuz ancak zararlı oldugunu
daha sonra anlıyorsunuz. Söz gelimi, sadece bir virüs bulaştırmak için yazılmış
bir oyun programı.
* Virüsler programların yanında veri dosyalarını da bozabilir mi?
Bazı virüsler, doğrudan data dosyalarını bozabilirler. Birçok virüs, .DAT,
.OVR, .DOC gibi çalıştırılabilir olmayan dosyaları hedef alıp bozabilmektedir.
Ancak bilgisayar virüsleri de bir çeşit "bilgisayar programları"
olduğundan, virüsün yayılabilmesi için mutlaka virüs kodunun çalışması lazım.
Bu yüzden, söz gelimi bir düzyazı içeren dosyanın (text) virüs taşıma ihtimali
yok.
* Macro virüsü nedir?
Bazı programların, uygulama ile birlikte kullanılan "kendi yardımcı
programlama dilleri" vardır. Söz gelimi, popüler bir kelime islemci olan
"MS Word", "Macro" adı verilen yardımcı paketlerle yazı
yazma sırasında bazı işleri otomatik ve daha kolay yapmanızı sağlayabilir.
Programların bu özelliğini kullanarak yazılan virüslere "macro virüsleri"
adı verilir. Bu virüsler, sadece hangi macro dili ile yazılmışlarsa o dosyaları
bozabilirler. Bunun en popüler ve tehlikeli örneği "Microsoft Word"
ve "Excel" macro virüsleri. Bunlar, ilgili uygulamanın macro dili
ile yazılmış bir şekilde, bir word ya da excel kullanarak hazırladığınız dökümana
yerleşir ve bu dökümana her girişinizde aktif hale geçer. Macro virüsleri,
ilgili programların kullandığı bazı tanımlama dosyalarına da bulaşmaya (normal.dot
gibi) çalışır. Böylece o programla olusturulan her döküman virüslenmiş olur.
Microsoft Office (word, excel vb) macro virüsleri ile başetmek ve korunmak
için, http://www.microsoft.com/msoffice adresinde gerekli bilgiler bulunabilir.
* Bilgisayarımın virüs kapıp kapmadığını nasıl anlarım? Bunu saptayan
programlar var mı?
Eger bilgisayarınıza virüs bulaşmışsa, bu durumda bilgisayarınızda "olağan
dışı" bazı durumlar gözlemleyebilirsiniz. Bazi virüsler, isimleri ile
ilgili bir mesajı ekranınıza getirebilir. Bazıları makinanızın çalışmasını
yavaşlatabilir, ya da kullanılabilir hafızanızı azaltır. Bu son iki sebep
sırf virüs yüzünden olmasa da gene de şüphelenmekte fayda var.
Bilgisayarınızın virüs kaıip kapmadığını saptayan "anti-virüs"
programları da var. Bu programlar, bilgisayarınızın virüs kapabilecek her
tarafını (hafıza, boot sector, çalıştırılabilir programlar, dökümanlar vb)
tararlar. Bu programların virüs saptama yöntemleri 2 türlüdür:
Kendi veritabanlarındaki virüslerin imzalarını (virüsün çalışmasını sağlayan
bilgisayar programı parçası) bilgisayarınızda ararlar. Programlarınızı, virüs
olabilecek zararlı kodlara karşı analiz edebilirler.
Günümüzdeki popüler anti-virüs programlarının veri tabanlarında binlerce
virüs imzası ve bunların varyantları vardır. Bu veri tabanları, yeni çıkan
virüsleri de ekleyerek sık aralıklarla güncellenir. Bütün virüs programları
3 temel işleve sahiptir :
- Virüs Arama, bulma (virus scanner)
- Bulunan virüsü temizleme (virus cleaner)
- Bilgisayarınızı virüslerden korumak için bir koruyucu kalkan oluşturma
(virus shielder)
Virüs kalkanları, bilgisayarınız her açıldığında kendiliğinden devreye giren,
ve her yeni program çalıştırdığınızda, bilgisayarınıza kopyaladığınızda (başka
bir bilgisayardan, internet üzerinden, disketten vb) bunları kontrol eden
ve tanımlayabildiği virüs bulursa sizi uyaran ve virüs temizleme modülünü
harekete geçirebilen araçlardır.
Bazı popüler anti virüs programları, üretici şirketler ve web adresleri şunlardır
:
McAfee Associates, Inc. http://www.mcafee.com
IBM Anitvirus http://www.av.ibm.com
Norton Antivirus http://www.symantec.com
F-Prot http://www.datafellows.com
Thunderbyte Antivirus http://www.thunderbyte.com
Bu programlar genellikle "shereware" dir. Bazilarının kısıtlı kullanımlı
"freeware" sürümleri de vardır. Macintosh, OS/2 ve Windows için
bu tip programları yerel Raksnet Tucows arşivinden de alabilirsiniz. Adresi:
http://tucows.raksnet.com.tr
* Bilgisayarım virüslendi. Nasıl temizleyecegim?
Bir programın virüslü olduğundan şüpheleniyorsanız, yapacağınız ilk iş, o
an kullandığınız tüm uygulamaları kapatmak, yaptığınız işleri saklamak. Ardından,
bir antivirüs programı ile bilgisayarınızı (gerekirse disket(lerin)izi tarayın.
Her zaman için, kullandığınız antivirüs programının yeni bir sürümünü elde
etmeye çalışın.
Eger bilgisayarınızın sistem alanları da etkilenmişse, bu durumda bilgisayarınızı
kapatın. Ardından, bilgisayarınızı "temiz bir sistem disketi" ile
açın. Bu yüzden, her zaman böyle bir disket bulundurmak faydalı olacaktır
(windows95 için Rescue Disk). Daha sonra, bir virüs tarama/temizleme programı
ile bilgisayarınızı tarayın.
* Virüslerden korunma yolları nelerdir?
En iyi korunma yolu, şüpheli programları, güvenmediğiniz internet sitelerinden
aldığınız programları hemen kontrol etmeden çalıştırmamak. Dışarıdan bir program
aldığınızda "MUTLAKA BİR VİRUS TARAYICI İLE" kontrol edin.
Ancak, bu korunma önlemi de yetmeyebilir. Virüsler yanında, çalıştırdığınızda
bilgisayarınızın önemli dosyalarını silen, disklerinizi formatlamaya çalışan
ve ilk anda yararlı gibi görünen (söz gelimi ilk anda bir oyun programı olduğunu
sanırsınız) programlar da var. Bu programlar, genellikle, illegal programların
bulundugu birtakım kontrolsüz FTP sitelerinde, web sitelerinde bulunmaktadır.
Bu tip programların dağıtıldığı önemli yerlerden biri de haber gruplarıdır
(usenet news). Aldığınız bir mailin sonuna eklenen ve "lütfen ilişikteki
kısa programı çalıştırın, size çok güzel bir yeni yıl kutlaması mesajı veriyor"
gibi bir mesaj görür, eklenmiş programı alır ve çalıştırırsanız başınız muhtemelen
dertte olacak demektir. Programı alırsınız, içinden hiç virüs çıkmaz. Ama,
aldığınız program, çalıştırıldığında, aslında makinanıza ciddi zararlar veren
bir algoritmayı doğrudan çalıştırıyor olabilir. Bu yüzden, çok dikkatli olmak
lazım. Son pişmanlik fayda etmiyor.
Önemli dosyalarınızın (sistem dosyaları, önemli kişisel dosyalar vb) yedeklerini
almaya çalışın. Ve de süpheli bir şekilde aldığınız bir programı hemen silin.
Bilgisayarınıza, eger imkanınız varsa, bir virüs koruyucu kalkan programı
yükleyin. Bu da, sizi bir miktar koruyacaktır. Bu programların seçenekleri
ile biraz oynayarak tam kullanımını öğrenin. Bazıları, disk formatlama, dosya
silme vb gibi konularda kullanıcıyı uyaran özelliklere sahiptir.
* Internet'ten aldığım e-posta'dan bilgisayarım virüs kapabilir mi?
Sadece düz yazı içeren bir e-postayı okumakla sisteminize virüs filan bulaşmaz.
Eger aldığınız e-posta ile birlikte bir "attachment (eklenmiş dosya)"
varsa (eklenmiş dosya, herhangi bir çalıştırılabilir (executible) dosya olabilir),
mailinizi okuyup gelen dosyayı diskinize saklamakla "o dosya virüslü
dahi olsa" yine virüs bulaşmaz. Tabii, eklenmiş dosyayı çalıştırırsanız
ve o dosya da virüslü ise, sisteminize virüs bulaşabilir. Bu tamamen sizin
sorumluluğunuz. Yıllar içinde mail programları oldukça gelişmiştir. bazı özel
tekniklerle, mail içine "doğrudan çalıştırılabilir kod" ekleme olanağı
vermektedir. Daha çok yeni olan bu kullanım, tüm potansiyel virüs saldırılarına
açıktır. Dolayısıyla, size gelen bir maili okumadan önce, "konusuna"
ve "kimden gönderildiğine" ayrıca "uzunluğuna" bakıp ona
göre bir karar verebilirsiniz. Kullandığınız mail programı, bazı seçeneklerini
degiştirirseniz, maili okumak için açtığınız anda, sizin onayınızı almadan,
aslında bir program olan ilgili kod çalışmaya başlayabilir.
* Internet'teki web sitelerine girdiğimde bilgisayarım virüs kapabilir
mi?
Hayır, bulaşmaz. web sayfalarını oluşturmada kullanılan HTML, sabit diske
yazma/silme vb yapılmasına izin vermez. Bunun yanında, web sayfalarında çok
kullanılan Java ve JavaScript ile yazılmış web uygulamaları da diskinize kesinlikle
hiçbirşey yazmaz, hiçbirşeyi silmez. Bu yüzden, gönül rahatlığı ile web üzerinde
dolaşabilirsiniz.
* Internet'teki bir dosya arşivinden aldığım programlar virüslü olabilir
mi? Bunlar ne kadar güvenli?
Güvenilir dosya arşivlerinden alınan programlarda virüs olması ihtimali yok
denecek kadar azdır. Bunlar genellikle, popüler bilgisayar dergilerinin arşiv
siteleri; tanınmış yazılım şirketleri, yansıları dünyanın pek çok yerinde
tutulan Simtel, Cica, Tucows, Winsite gibi sitelerdir. Zaten bir siteye girdiginizde
o sitenin muhteviyatı size bazı ipuçları verir. Eger illegal programların
ve "crack" olarak adlandırılan bazı programların olduğu bir sitede
iseniz virüslü program alma ihtimaliniz son derece yüksek.
